Chủ Nhật, 25, tháng Sáu, 2017
 
 
 
| Nghiên cứu và đối thoại |
Quán niệm thân thể trên thân thể
Quán Như
đăng ngày 29/10/2013
 

Trong kinh Samyutta Nikaya Đức Phật nói là ‘Thân thể này không phải của ta mà cũng không phải của người khác. Thân thể này có được là nhờ những nguyên nhân và điều kiện trong quá khứ’.

Đức Phật đã thị kiến được quá trình tiến hoá đã tạo nên cơ thể của chúng ta và điểm trọng yếu mà Đức Phật muốn trình bày là thân thể không phải là sở hữu của chúng ta. Hiện nay có những bằng chứng cho thấy là cơ thể do những lực và yếu tố trong vũ trụ tạo thành qua quá trình duyên khởi. Hiểu được điều này sẽ giúp chúng ta giải thoát khỏi quan niệm thường tình, cho thân thể này là của chúng ta và giúp chúng ta vượt qua khái niệm về ngã chấp và tư hữu. Chính ý niệm về ngã chấp đã gây ra cho chúng ta những đau khổ triền miên, nhất là khi thân thể chúng ta già cỗi và khi chúng ta phải đối diện với sự chết.

Dựa vào Kinh Quán Niệm Về Hơi Thở (Mahasatipatthana) và phối hợp với những kiến thức hiện đại về cơ thể học, đây là một bài thực tập để chúng ta có được chánh niệm về quá trình tiến hoá của các bộ phận cơ thể. Cơ thể có được là do một quá trình tiến hóa lâu dài. Chúng ta chỉ là người mượn tạm cơ thể này.

Dĩ nhiên các quán niệm này nên được thực tập với tư thế kiết già, lưng càng thẳng càng tốt. Các đạo hữu có thể đọc toàn bộ các bài thực tập này một lần và sau đó chú ý thực tập quán niệm trên một phần cơ thể trước. Nhắm mắt và chú ý đến một phần cơ thể và bắt đầu bài thực tập. Các bài thực tập có thể bắt đầu theo bất cứ một thứ tự nào và có thể kéo dài bao lâu tùy thích.

Thân thể và tứ đại

Bắt đầu bằng cách chú ý đến toàn bộ cơ thể trong một thời gian để cảm nhận hơi ấm và sức mạnh của cơ thể, cũng như khả năng đứng thẳng của cơ thể. (phải cần một thời gian  bao nhiêu lâu sinh vật mới đạt đến trình độ Homo Erectus?)

Sinh lực và sức sống trong cơ thể được duy trì bằng những hóa chất và khoáng chất, bằng việc cung cấp liên tục dưỡng khí, năng lực mặt trời cũng như sự lưu dẫn của nước. Đức Phật dạy chúng ta quán niệm cơ thể như là một phối hợp của tứ đại: đất, không khí, lửa và nước và do đó chúng ta thấy được sự sống liên hệ đến những yếu tố khác trong vũ trụ.

Hãy chú ý đến hơi thở trong một giây lát. Chúng ta có cảm tưởng là chúng ta đang bơi lội trong không khí. Không khí là môi trường mà trong đó chúng ta di chuyển và chúng ta đang sống.  Vận chuyển cánh tay để cảm thấy là chúng ta đang bơi lội trong đó.

Bây giờ hãy quán niệm về hơi thở và đồng thời chú ý đến cây cảnh trong nhà hay ngoài trời. Mỗi hơi thở chúng ta thở ra, cây cỏ sẽ hút thán khí và đồng thời nhả dưỡng khí lại cho chúng ta thở. Chỉ cần quán niệm hiện tượng này một vài lần, chúng ta có thể thay đổi quan niệm về thế giới thực vật. Cơ thể chúng ta và cây cỏ không phải là hai thế giới riêng biệt mà chúng ta và cây cỏ cùng trao đổi chất bổ dưỡng cho nhau. Chúng ta không phải chỉ ở trong không khí mà chúng ta còn  là một phần của không khí. Với mỗi hơi thở chúng ta đã hòa lẫn vào đại chu kỳ của nước và hơi (hydrophere) trong bầu khí quyển. Với mỗi hơi thở chúng ta đã tham dự vào hơi thở lớn của đời sống trên mặt đất.

Bộ Xương

Hãy quán niệm xương sọ. Quán sát toàn xương sọ nơi đã che chở cho bộ óc của chúng ta. Quán sát các lổ hổng nơi các thần kinh của ngũ quan chạy vào não và nơi xương sống nối với thần kinh. Cần phải có một quá trình tiến hoá đến 500 triệu năm để sọ có hình dáng như ngày hôm nay.

Để có cảm giác rõ hơn về xương sọ, nghiến hai hàm lại và cọ sát hai hàm răng với nhau. Cảm thấy sức mạnh của xương hàm và nên biết là xương hàm cho phép chúng ta ngoạm và ăn những vật lớn hơn hàm của chúng ta. Phần lớn những sinh vật còn sống sót trong quá trình tiến hóa là những con vật có quai hàm để nhai được.

Sau đó quán sát từ xương sọ chạy xuống cột sống và xương sườn. Từ đó có thể quán niệm toàn thể bộ xương, khởi đầu từ cột sống.Nếu chúng ta cử động tứ chi và và quay đầu vòng vòng,  chúng ta có thể cảm thấy được sự nhịp nhàng của toàn thể bộ xương. Chúng ta có thể nghĩ đến bộ xương mà chúng ta đã thấy trong các sách về cơ thể học. Nghĩ đến và cảm thấy cấu trúc của toàn thể bộ xương và nhớ là có cả thảy 200 lóng xương khác nhau trong cơ thể của chúng ta. Trong khi quán sát bộ xương, hãy nhớ là xương phần lớn cấu tạo bằng chất vôi phốt phát (calcium phosphate), giống như chất đất sét được đổ khuôn trong thân thể chúng ta. Thân thể chúng ta không phải chỉ sống trên mặt đất, một phần thân thể chúng ta làm bằng đất. Như lời thơ trong nhạc  của Trịnh Công Sơn: Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi. Có gì buồn khổ khi cát bụi trở về lại với cát bụi?

Trong khi quán sát về bộ xương, chúng ta có thể rút ra những pháp thoại. Các vi sinh vật đầu tiên sống trên mặt đất bị chất Calcium phosphate và muối biển kich thích nhưng sau đó các vi sinh vật này khám phá là khoáng chất này có thể che chở cho chúng, Trong quá trình tiến hóa, có lẽ đây là lý do bộ xương đầu tiên thành hình. Về phương diện cấu trúc và tính chất, xương con người giống hệt một vài loại san hô ở Nam Thái Bình Dương. Các nhà giải phẩu thẫm mỹ đã dùng các loại san hô này để làm lành các xương bị gẫy cho người.

Bộ máy tiêu hóa

Tiếp đó chú ý đến phần bụng. Mặc dù chúng ta không thấy cảm giác gì khác biệt, quán sát những hoạt động trong phần này của cơ thể. Thí dụ như trong lúc bộ máy tiêu hóa đang hoạt động, các chất bổ dưỡng được thấm vào ruột để nuôi cơ thể và các chất bã được thãi ra ngoài. Bao tử chứa hàng trăm ngàn tuyến tiêu hóa và cứ mỗi ba ngày, bao tử phải tạo ra một lớp men tráng mặt trong để bảo vệ khỏi các dịch vị xoi mòn.  Để thực hiện việc này, bao tử tạo ra 5 trăm ngàn tế bào mới mỗi phút. Ngoài các hoạt động này, trong bao tử chứa số lượng vi sinh vật nhiều hơn là số người sống trên trái đất. Cứ tưởng tượng hàng tỷ vi khuẩn và vi sinh vật sống trong mỗi chúng ta. Nhà vi sinh vật Lynn Margulis viết: ‘Ý niệm về cá nhân là một ý niệm hoàn toàn sai lạc. Trong người chúng ta có biết bao sinh vật cộng sinh’. Chúng ta không phải là cá nhân đơn lẻ. Trong chúng ta chứa  cả một hệ thống môi sinh.

Hai bàn tay

Bây giờ hãy chú ý đến hai bàn tay. Duỗi các ngón tay, ngúc ngoắc, ấn mạnh vào ngón tay cái và bàn tay. Phải cần tới 370 triệu năm các loài động vật có xương sống mới     biến hóa được bàn tay có năm ngón. Có thể năm ngón tay là con số tối thiểu để cac sinh vật có thể bám vào đất liền và không bị rơi xuống biển.

Trong khi cảm giác bàn tay, nên nhớ là 2 triệu năm trước, thời gian trong nháy mắt so với  quá trình tiến hóa, tổ tiên của chúng ta chỉ có thể sử dụng sơ sài các vật dụng bằng đá và gậy gộc, Hiện nay bàn tay có thể chơi dương cầm, đánh máy hàng trăm chữ một phút, làm ra hỏa tiển và computer. Chúng ta có thể cảm nghiệm được sự nhu nhuyễn của bàn tay bằng cách mở một cái nút áo. Chúng ta không cần chú ý điều khiển các cử động của các ngón tay. Có bao nhiểu cử động phức tạp để cởi một cái nút áo mà bàn tay chúng ta hiện nay làm như một phản xạ. Chúng ta thường ca ngợi một người bàng cách dùng hình ảnh của một ‘bàn tay và khối óc’. Chúng đáng được ca ngợi.

Khi chúng ta vỗ tay, chúng ta thấy được sự uyển chuyển của khuỷu tay. Phần lớn chúng ta có thể quay khuỷu tay gần 360 độ và vai chúng ta cũng uyển chuyển tương tự. Theo các nhà sinh vật tiến hóa, vì tổ tiên của chúng ta chuyền từ cành cây này sang cành cây khác đến hàng triệu năm, cổ tay và vai mới đạt tới mức uyển chuyển như vậy! Có bao nhiêu những cử động của cơ thể là kết quả của bao nhiêu đời sống đến trước chúng ta? Các  cuộc nghiên cứu gần đây cho thấy sự khéo léo của bàn tay làm não bộ phát triển. Khi bàn tay chúng ta bắt đầu điều khiển dụng cụ, chúng ta cần một bộ não lớn hơn để ghi nhận các cử động vừa học được và điều khiển các cử động tương tự của hai bàn tay trong tương lai. Vòng tròn hồi phản giữa bàn tay và não bộ vẫn tiếp diễn liên tục. Mỗi khi bàn tay khám phá ra một cử động mới, não bộ ghi nhận và sau đó ra lịnh cho các cử động của bàn tay trong tương lai. Bàn tay càng ngày càng trở nên khéo léo và não bộ càng ngày càng chứa thêm ký ức về những kỹ năng mới. Khi chúng ta mân mê cánh tay và bàn tay, chúng ta có thể nghĩ trong quá khứ chúng chỉ là những vi và mang của loài cá, tổ tiên xa vời của chúng ta. Thai nhi trong bụng mẹ đã phát triển những bộ phận giống như  vi và mang cá trước khi thành hình tứ chi, phản ảnh cho quá trình tiến hóa của các hình thái sống trước đây. Thân thể chúng ta thành hình nhờ những thành công cũng như những thất bại của các đời sống trước đây trên mặt đất, một quá trình kỳ diệu của những phối hợp giữa các nguyên nhân và điều kiện như Đức Phật đã nói. Đạo Phật không bao giờ là một đạo mê tín. Những thị kiến của Đức Phật về vi sinh vật, về tiến hóa và về tam thiên đại thiên thế giới vô cùng là những thí dụ đáng suy nghĩ.

 

 

 

Quán Niệm Toàn Thân

Cuối cùng chúng ta có thể quán sát toàn thân và cảm giác về những bộ phận phức tạp hơn. Quán sát năng lực của cơ thể, giòng cảm thọ, những chỗ bị đau và bị căng thẳng, các mạch hơi thở và nhịp đập của tim.

Nhận ra là có biết bao nhiêu hoạt động trong cơ thể của chúng ta ngay lúc này để duy trì sự sống. Các hoạt động này cứ tiếp diễn mà không cần sự can thiệp hay điều khiển của chúng ta. Ngay lúc này có lẽ có hàng triệu tế bào não bộ phóng ra những tín hiệu cho nhau, những trận bão chứa điện lực đang xảy ra trong đầu chúng ta. Não đang theo dõi nhiệt độ trong thân thể và nhịp tim trong khi chân tay sãn sàng đối phó với những nguy hiểm có thể đe dọa sự sinh tồn của cơ thể.

Trong khi đó dưỡng khí mà chúng ta thở vào di chuyển trong toàn cơ thể, bị đốt cháy và biến thành năng lượng trong quá trình biến hóa năng lượng mặt trời tàng trữ trong chúng ta thành sinh lực của cơ thể. Mỗi một giây hàng triệu tế bào chết đi và hàng triệu tế bào khác được tái tạo. Các hóa chất cần thiết cho các hoạt động trong não, bao tử, gan, thận đang được chế biến. Khi chúng ta quán niệm thân thể, chúng ta bắt đầu nhận thấy là chúng ta không can dự vào trong hầu hết các hoạt động này. Chúng ta là     những kẻ ‘ăn nhờ ở đậu’ trong cơ thể của chúng ta cũng như bao nhiêu ‘chúng sinh’ khác. Có thành thì có hoại, có trụ thì có diệt. Mất đó còn đó có gì mà thương tiếc!

Trên đây là một vài quán niệm về nguồn gốc tiến hoá cơ thể và hành vi của chúng ta. Đây là những thực tập giúp chúng ta thấy được sự tương tức tương hiện của toàn thể hệ thống môi sinh và thoát khỏi ý niệm về ngã chấp. Dùng các kiến thức khoa học như là những phương tiện thiện xảo, chúng ta có thể cảm nghiệm được mối tương tức tương hiện của bao nhiêu chúng sinh. Qua các thực tập này chúng ta bắt đầu thấy con người của chúng ta trưóc hết chỉ là sự sống, sau đó mới là đời sống dưói hình thái người, và sau cùng mới là đời sống của một cá nhân. Hiểu đời sống của chúng ta như một đời sống sinh vật, liên hệ đến, và cấu thành bỡi tất cả những chất liệu trong vũ trụ (tứ đại) và liên hệ mật thiết đến những hình thái khác của sự sống, có thể giúp chúng ta phát khởi mầm mống giải thoát khỏi chấp ngã và phát khởi tâm đại bi.  Đại từ đại bi thương chúng sanh. Đại hỷ đại xả cứu muôn loài.

 

Quán Như viết theo Wes Nisker trong Tricycle số Mùa Thu 2000. Nisker là một giáo thọ ở trung tâm Spirit Rock Centre ở California và là tác giả của một số tác phẩm Phật Tính (Buddha’s Nature), Crazy Wisdom (Trí Huệ Điên Cuồng) và một người viết chính của tạp chí The Buddhist Journal of Inquiring Mind.

Source : http://chuyenluan.net/index.php?option=com_content&view=article&id=2803:quan-nim-than-th-tren-than-th&catid=39:cl-s-23&Itemid=49

Link: http://www.giaodiemonline.com/noidung_detail.php?newsid=7974
 
| Chủ Trương | Hướng dẫn kỹ thuật | Tài liệu Anh ngữ | Cài đặt Unicode |